O Atlasie
• Project description in English
• Założenia i cel
• Autorzy
 
I. Z historii form i metod prezentacji
• Wprowadzenie
• Izolinie
• Kartogram
• Metoda kropkowa
• Grafika statystyczna
• Współczesność
• Literatura
 
II. Od danych do mapy
• Cel mapy i dane
• Sposób odniesienia danych
• Charakter danych
• Sposób ujęcia danych
• Literatura
 
III. Metody krok po kroku
• Metoda kartodiagramu + · Założenia ogólne
· Kształt diagramów a rozpiętość zbioru danych
· Kartodiagram sumaryczny strukturalny
· Inne kartodiagramy
· Kartodiagram liniowy
· Kartodiagram porządkowy
· Literatura

• Metoda kartogramu + · Założenia ogólne
· Kartogram prosty
· Kartogram ciągły
· Kartogram diagramiczny
· Kartogram złożony (krzyżowy)
· Literatura

• Metoda izolinii + · Założenia ogólne
· Izarytmy rzeczywiste
· Izarytmy teoretyczne (izoplety)
· Izolinie ruchu i odległości
· Literatura

• Metoda kropkowa + · Założenia ogólne
· Dobór danych, waga kropki
· Literatura

• Metoda sygnatur ilościowych + · Założenia ogólne
· Literatura
I. Z historii kartograficznych form i metod prezentacji   |  Jacek Pasławski

Wprowadzenie

Początki kartograficznych form prezentacji giną w pomrokach dziejów. Nie ulega wątpliwości, że powstawały razem z mapami, gdyż to właśnie one — formy prezentacji — je tworzą. Rysunek był wczesnym sposobem wypowiedzi człowieka, symbolizował otaczającą rzeczywistość, również topograficzną, co było już wynikiem myślenia abstrakcyjnego, gdyż znaki na mapie obrazują obszar widziany „z góry”. Znakom rysowanym na piasku, na skórze, glinianej tabliczce czy na kłach mamuta nadawano różne znaczenia i wówczas powstawały — w dzisiejszym rozumieniu — formy prezentacji, nazywane znaczenie później jakościowymi: sygnaturowa, zasięgów, chorochromatyczna.

Sygnatura to zapewne najstarsza forma prezentacji. W ten sposób oznaczano linię brzegową, rzeki i miasta. Powierzchniowo przedstawiano lasy i obszary wodne, a więc obiekty zajmujące powierzchnie, co dzisiaj nazywamy izomorfizmem postaci znaku a formę prezentacji — chorochromatyczną. Przez długi czas dominowała prezentacja na poziomie nominalnym, a więc stosując różne znaki odróżniano rzekę od traktu, las od jeziora.

Cechą charakterystyczną wczesnych map jest brak legendy, gdyż autor mapy starał się, aby rysunek był wystarczająco poglądowy i zrozumiały bez dodatkowych objaśnień. Gdy było to konieczne, opis umieszczano na mapie, nierzadko na miejscach „białych plam”, a więc jeszcze nieznanych obszarów. Autorzy stosowali różne znaki często wzorując się na poprzednikach, ale też wprowadzali swoje oznaczenia, których znaczenia dzisiaj nierzadko tylko się domyślamy. Wraz ze zwiększaniem zakresu treści map, np. charakterystyk miast, konieczne stało się wprowadzanie objaśnień, gdyż znaki stawały się podobne. Ilustracją jest legenda XVIII-wiecznej przeglądowej mapy województwa krakowskiego i Księstwa Siewierskiego (ryc. 1.1).


Ryc. 1.1 | Objaśnienie znaków na mapie województwa krakowskiego i Księstwa Siewierskiego Karola de Perthéesa (1792–1806)

Jak się wydaje, odrębny nurt stosowania znaków kartograficznych związany jest z mapami tematycznymi. Tu konieczna była wyobraźnia i duża pomysłowość, aby pokazać zmienność tak abstrakcyjnych pojęć jak odchylenie igły magnetycznej od północy geograficznej, zmienność temperatury, natężenie przestępstw, czy struktura przewożonych towarów.

Zanim kartografowie opracowując znaki map o różnej tematyce zaczęli stosować zasady semiologii, m.in. teorii optymalnego znaku, autorzy map wykazywali się różnymi pomysłami, których myślą przewodnią — co trzeba podkreślić — była sugestywność i poglądowość znaku. Stosowano głównie sygnatury obrazkowe, a na pierwszej mapie gospodarczej Europy z 1782 roku znajdują się znaki alchemiczne oznaczające rodzaje wydobywanych minerałów. Pod mapą umieszczono objaśnienia około 60 sygnatur, a wokół mapy — informacje o gospodarce państw europejskich, m.in. Polski (ryc. 1.2). Autorem mapy jest A. Crome — nauczyciel, a później profesor ekonomii na uniwersytecie w Giessen. W latach późniejszych opracował jeszcze kilka innych map gospodarczych.


Ryc. 1.2 | Fragment mapy gospodarczej A. Croma z 1782 r. (wg „Basic cartography”, reprodukcja całej mapy w A. H. Robinson 1982 s. 56)

Charakterystycznym rysem rozwoju map tematycznych było pojawienie się najpierw map zjawisk fizycznych (od XVII wieku), a później map zagadnień społeczno-gospodarczych (od XVIII wieku). Jest to oczywiście uzasadnione rozwojem nauki, ale przede wszystkim rozwojem społeczno-gospodarczym.

Wczesne mapy tematyczne, którym bardzo ciekawą książkę poświęcił A. H. Robinson (1982), przedstawiały prądy morskie i deklinację magnetyczną na rozległych obszarach oceanów, gdyż miały praktyczne zastosowanie podczas podróży morskich. Na mapach prądów morskich, których przyczyny upatrywano wówczas w działalności podmorskich wulkanów, stosowano strzałki (sygnatury) sugestywnie pokazujące nie tylko kierunek, ale i w pewnym stopniu natężenie prądu. Prezentacja deklinacji magnetycznej za pomocą izogon związana jest z pojawieniem się na mapach izolinii.

Idź do następnej strony »

 

 


idź do początku strony »
 
  © Katedra Kartografii · Wydział Geografii i Studiów Regionalnych · Uniwersytet Warszawski · 2010-2012